«Η ελληνική κρίση χρεοκοπίας του 2010 συχνά αναλύεται επιφανειακά ως ένα πρόβλημα δημοσιονομικού εκτροχιασμού, μιας απλής «κακοδιαχείρισης» ή ενός κακού timing στις διεθνείς αγορές. Στην πραγματικότητα, η κατάρρευση ήταν το μαθηματικά αναμενόμενο αποτέλεσμα ενός βαθύτερου θεσμικού μετασχηματισμού που έλαβε χώρα τρεις δεκαετίες νωρίτερα. Το κεντρικό όχημα αυτού του μετασχηματισμού ήταν η συνδιοίκηση (co-management). Ο πολιτικός αρχιτέκτονας που την επέβαλε ως δόγμα σε κάθε πτυχή του ελληνικού κράτους δεν ήταν άλλος από τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981, η Ελλάδα δεν άλλαξε απλώς κυβέρνηση. Υπό το ιδεολογικό περιτύλιγμα της «Αλλαγής», του «εκδημοκρατισμού» και της «κοινωνικοποίησης», το νέο καθεστώς αποδόμησε κάθε ίχνος ιεραρχίας, αξιοκρατίας και τεχνοκρατικής επάρκειας, παραδίδοντας τα κλειδιά της λήψης αποφάσεων στους κομματικούς στρατούς και τις συντεχνίες.
Το co-management παρουσιάστηκε ως το ανώτατο στάδιο
της δημοκρατίας: οι εργαζόμενοι θα διοικούσαν τις επιχειρήσεις τους, οι
φοιτητές τα πανεπιστήμιά τους, και οι πολίτες τις τοπικές δομές. Αυτό που
συνέβη, ωστόσο, ήταν η διάχυση της ευθύνης και η εισαγωγή του ηθικού κινδύνου
(moral hazard) σε κρατικό επίπεδο. Όταν όλοι συνδιοικούν, κανένας δεν είναι
υπόλογος για το αποτέλεσμα.
Η πρώτη και πιο καταστροφική εφαρμογή του δόγματος έγινε στην ανώτατη εκπαίδευση με τον Νόμο 1268/1982.Ως εκ τούτου, για να εκλεγεί ή να ανελιχθεί ένας ακαδημαϊκός, έπρεπε να συνδιαλλαγεί με τους κομματάρχες των φοιτητικών παρατάξεων (κυρίως της ΠΑΣΠ και μετέπειτα της ΔΑΠ), οι οποίοι αντικατέστησαν την αριστεία και το ερευνητικό έργο με την πολιτική συναλλαγή.
Οι συνέπειες είναι ακόμα ορατές: η αξιολόγηση ποινικοποιήθηκε ως «αντιδραστική», οι υποδομές παραδόθηκαν στο άσυλο της παρανομίας και το πανεπιστήμιο μετατράπηκε από κέντρο παραγωγής γνώσης σε δεξαμενή άντλησης πολιτικών στελεχών. Οι πραγματικά άριστοι επιστήμονες απωθήθηκαν στο εξωτερικό, θεμελιώνοντας το πρώτο μεγάλο κύμα brain drain.Το επόμενο βήμα ήταν η άλωση των Δημοσίων Επιχειρήσεων και Οργανισμών (ΔΕΚΟ) μέσω του Νόμου 1365/1983 περί «κοινωνικοποίησης». Στα διοικητικά συμβούλια του ΟΤΕ, της ΔΕΗ, της Ολυμπιακής και των ΕΛΤΑ τοποθετήθηκαν εκπρόσωποι των συνδικάτων.
Συνδικαλιστές (με κυρίαρχη
την ΠΑΣΚΕ) απέκτησαν δικαίωμα βέτο σε προσλήψεις, προαγωγές, μεταθέσεις και
επιχειρησιακά πλάνα. Αντί οι ΔΕΚΟ να λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια
για τη μεγιστοποίηση της εθνικής ωφέλειας, μετατράπηκαν σε μηχανισμούς διανομής
προσόδων. Θεσπίστηκαν προκλητικά επιδόματα, υπεράριθμες προσλήψεις και
εγγυημένες αυξήσεις, ανεξάρτητα από την παραγωγικότητα της
επιχείρησης.Αποτέλεσμα: οργανισμοί που θα έπρεπε να είναι οι πυλώνες της
εθνικής ανάπτυξης έγιναν μόνιμα ελλειμματικές μαύρες τρύπες, τις οποίες
χρηματοδοτούσε ο Έλληνας φορολογούμενος μέσω του εξωτερικού δανεισμού.
Όταν οι κοινοτικοί πόροι (Πακέτα Ντελόρ, ΜΟΠ) άρχισαν να εισρέουν στη χώρα, το σύστημα του co-management ήταν ήδη έτοιμο να τους καταβροχθίσει. Αντί τα δισεκατομμύρια των Βρυξελλών να κατευθυνθούν στην οικοδόμηση μιας οικονομίας της γνώσης και των εξαγωγών –όπως έκανε η Ιρλανδία– διοχετεύθηκαν στην κατανάλωση.Οι κοινοτικές επιδοτήσεις αναδιανεμήθηκαν μέσω των αγροτοσυνδικαλιστών και των κομματικών δικτύων, όχι για τον εκσυγχρονισμό της παραγωγής, αλλά για τη χρηματοδότηση μιας τεχνητής ευμάρειας.
Το μεγαλύτερο, ίσως, επίτευγμα του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν ότι κατάφερε να μετατρέψει αυτό το βαθιά δυσλειτουργικό μοντέλο σε κατεστημένο. Ακόμα κι όταν η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην εξουσία, δεν κατάργησε τη συνδιοίκηση· αντίθετα, την αντέγραψε. Οποιαδήποτε προσπάθεια μεταρρύθμισης προσέκρουε στα βέτο των συνδικάτων και των παρατάξεων, που λειτουργούσαν ως ισχυροί αρνησίκυροι (veto players).Πετυχαίνοντας να αγοράσει κοινωνική ειρήνη βραχυπρόθεσμα και να ενσωματώσει τις μάζες στο πολιτικό σύστημα, εξασφάλισε πολυετή παραμονή στην εξουσία.
Το τίμημα, ωστόσο, ήταν ολέθριο. Όταν το 2010 οι διεθνείς αγορές
έκλεισαν τις στρόφιγγες του δανεισμού, αποκαλύφθηκε η γυμνή αλήθεια: η Ελλάδα
είχε καταναλώσει το μέλλον της. Το κράτος που σχεδίασε ο Ανδρέας Παπανδρέου
ήταν ανίκανο να παράγει πλούτο, επειδή είχε μάθει μόνο να τον αναδιανέμει με
κριτήριο την κομματική υποταγή. Η κατάρρευση δεν ήταν ατύχημα· ήταν η
νομοτελειακή του κατάληξη».
(Παναγιώτης Δαυίδ Ντούτσης- idiotes f/B)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου