Η γραφειοκρατία έγινε ψηφιακή...

 

«Χρειάστηκε να βγάλω ένα πιστοποιητικό ότι δεν χρωστάω ΕΝΦΙΑ. Δεν χρωστούσα, αλλά το myAADE δεν το έβγαζε. Ο λογιστής με ενημέρωσε ότι μολονότι δεν είχα καθυστερήσει καμμία δόση, για να πάρω το πιστοποιητικό έπρεπε να εξοφλήσω τον ΕΝΦΙΑ στο σύνολό του! Σιχτίρισα την άτιμη κουτοπονηριά του κράτους, τον πλήρωσα όλον, και ξαναμπήκα στην ψηφιακή εφαρμογή. 

Μου ζητούσε να δηλώσω για ποια χρήση ήθελα το πιστοποιητικό, από έναν κατάλογο 20 περιπτώσεων (πώληση, κληρονομιά, προσύμφωνο κ.λπ.). Επέλεξα και το έβγαλα. Σε δύο μέρες, η συμβολαιογράφος μου ζήτησε να ξαναβγάλω, για ένα άλλο συμβόλαιο. Το πρώτο δεν ίσχυε διότι προοριζόταν για τη Χ περίπτωση. Ενώ τώρα χρειαζόμουν την ίδια βεβαίωση, αλλά για την Ψ περίπτωση!

Εάν έκανα συμβόλαια και για τις 20 προβλεπόμενες χρήσεις, έπρεπε να κάνω 20 φορές την ίδια διαδικασία. Η λογική λέει ότι ή χρωστάς, οπότε δεν παίρνεις πιστοποιητικό για καμμιά χρήση, ή δεν χρωστάς, οπότε παίρνεις για όλες. Κυρίως, λέει ότι είναι περιττή και η ίδια η έννοια του πιστοποιητικού, διότι τις πληροφορίες που σου ζητάει το κράτος, τις έχει ήδη! 

Γιατί με ρωτάς λοιπόν, ηλίθιο κράτος; Για να προσθέσεις έναν ακόμη κρίκο στη γραφειοκρατική σου αλυσίδα, ταλαιπωρώντας με και καθυστερώντας συναλλαγές, από τις οποίες θα εισπράξεις και φόρο; Τα πιστοποιητικά τα θέλω, γιατί έτσι γουστάρω. Προβλέπεται αυτή η απάντηση στο myAADE; Για να τα κορνιζώσω και να γεμίσω τον τοίχο στο meeting room της εταιρείας: δεν χρωστάω ΕΝΦΙΑ, δεν χρωστάω ΕΦΚΑ, δεν χρωστάω στην ΑΑΔΕ, δεν χρωστάω στις τράπεζες, δεν χρωστάω της Μιχαλούς. Έχεις πρόβλημα, ηλίθιο κράτος; 

Αυτό το έχουν καταλάβει εδώ και δεκαετίες οι σοβαρές χώρες και έχουν υιοθετήσει την αρχή Once-Only Principle. Δηλαδή, πολίτες και επιχειρήσεις παρέχουν τυποποιημένες πληροφορίες σε επίσημα έγγραφα στις δημόσιες αρχές, μόνο μία φορά. Από κει κι ύστερα, οι κυβερνητικές υπηρεσίες ανατρέχουν σε αυτές τις πληροφορίες, εσωτερικά, χωρίς να σε ξαναενοχλήσουν. 

Χώρες όπως η Δανία, η Σιγκαπούρη και η Εσθονία (το παγκόσμιο πρότυπο ψηφιακού κράτους) έχουν αποδείξει ότι αυτό το μοντέλο όχι μόνο λειτουργεί, αλλά εξοικονομεί εκατομμύρια ώρες εργασίας, διευκολύνει την επιχειρηματικότητα, αναβαθμίζει τη ζωή των πολιτών, εξαφανίζει τη διαφθορά και κοστίζει ελάχιστα. Θα μπορούσαμε να το αντιγράψουμε. Για κάποιον ακατανόητο (ή μήπως ευνόητο;) λόγο, δεν το κάναμε. Επειδή έχω αφιερώσει πολύ χρόνο μελετώντας τις καινοτομίες αυτών των κρατών, θα τις παραθέσω, κι ίσως κάποιοι, κυβερνητικοί ή μη, δείξουν ενδιαφέρον.

Αντί για μια κεντρική, τεράστια βάση δεδομένων (που θα ήταν δελεαστικός στόχος για χάκερ), οι Εσθονοί έφτιαξαν ένα αποκεντρωμένο δίκτυο (X-Road το ονομάζουν) όπου η κάθε υπηρεσία (π.χ. Εφορία, Υγεία, Κτηματολόγιο) κρατάει τα δικά της δεδομένα. Όταν ο συμβολαιογράφος χρειάζεται να μάθει αν χρωστάς ΕΝΦΙΑ, στέλνει ένα κρυπτογραφημένο ερώτημα στην ΑΑΔΕ: "Χρωστάει ΕΝΦΙΑ ο τάδε ΑΦΜ;". Η ΑΑΔΕ απαντά με ένα "Ναι" ή "Όχι". 

Δεν διακινείται κανένα έγγραφο. To σύστημα είναι ανοιχτού κώδικα, με άπειρες εφαρμογές, και το υιοθέτησαν 32 κράτη (μέχρι και το Τζιμπουτί) δημιουργώντας μια κοινότητα ασφαλούς αποθήκευσης και επιβεβαίωσης δεδομένων. Μάλιστα πρώτη στην αξιοποίηση του Χ-Road είναι πλέον η Αργεντινή του Μιλέι με 416 συνδεδεμένους φορείς και δεύτερη η εφευρέτρια Εσθονία με 308.

Ήρθε ο καιρός να πάρεις σύνταξη στην Εσθονία; Ούτε αίτηση, ούτε ψάξε να βρεις ένσημα, ούτε εργατολόγοι, ούτε αναμονές ετών. Το κράτος γνωρίζει το ιστορικό της απασχόλησής σου και τις εισφορές σου από την πρώτη μέρα που εργάστηκες. Έξι μήνες πριν την ηλικία συνταξιοδότησης, το σύστημα σού στέλνει ειδοποίηση: "Με βάση τα ένσημά σου, αν βγεις στη σύνταξη την ημέρα Χ, το ποσό σου θα είναι αυτό. Αν δουλέψεις έναν χρόνο ακόμα, θα είναι αυτό. Δύο χρόνια, αυτό. Τρία, αυτό."

Όμως η πιο εντυπωσιακή είναι η "proactive" διακυβέρνηση με AI. Το κράτος δεν περιμένει να ζητήσεις κάτι. Η AI "τρέχει" στο παρασκήνιο και αναγνωρίζει πώς τα γεγονότα της ζωής σου σχετίζονται με τις κρατικές υπηρεσίες. Παράδειγμα: Γεννιέται ένα παιδί. Δεν χρειάζεται να το δηλώσεις εσύ. Το κάνει το μαιευτήριο. Η AI ενημερώνει αυτόματα τα όλες τις κρατικές πλατφόρμες, εκδίδεται ο ΑΜΚΑ, πιστώνεται το επίδομα γέννησης στον τραπεζικό σου λογαριασμό και παίρνεις ένα SMS: "Συγχαρητήρια, το επίδομα κατατέθηκε και το παιδί ασφαλίστηκε". Τι κάνει ο πολίτης; Χαίρεται, απερίσπαστος, τα γεννητούρια.

Αγοράζεις στη Σιγκαπούρη μια κατοικία; Η εφαρμογή Singpass συνδέει το στεγαστικό δάνειο, τις κρατικές επιδοτήσεις, την αλλαγή της διεύθυνσης στις ταυτότητες, την εγγραφή των παιδιών στο κοντινότερο σχολείο και τη μεταφορά των λογαριασμών κοινής ωφέλειας σε μία και μοναδική ψηφιακή ροή. Δεν μιλάς με κανέναν "φορέα". Το σύστημα καταλαβαίνει τι χρειάζεσαι και τα τακτοποιεί όλα μόνο του.

Στη Δανία, όλη η επικοινωνία με το δημόσιο γίνεται μέσω του συστήματος Digital Post. Όταν υποβάλλεις ένα αίτημα, η πορεία του παρακολουθείται όπως η αποστολή ενός δέματος. Βλέπεις κάθε στιγμή σε ποιο γραφείο βρίσκεται, ποιος υπάλληλος το έχει χρεωθεί και ποιο είναι το χρονικό περιθώριο απάντησης. Αν καθυστερήσει πέρα από τη νόμιμη προθεσμία, το σύστημα χτυπάει "καμπανάκι" στον προϊστάμενο της υπηρεσίας, που πρέπει να ελέγξει και να δώσει λύση. Όλα αυτά τα στοιχεία λαμβάνονται υπόψη και για την αξιολόγηση των Δ.Υ.

Ναι, αλλά όταν όλο το κράτος έχει πρόσβαση στα στοιχεία μου, πώς θα προστατευθώ από "πονηρούς" υπαλλήλους; Κι αυτό οι σοβαρές χώρες το έλυσαν. Όχι με στεγανά στην επικοινωνία των συστημάτων όπως εμείς, αλλά με έλεγχο της πρόσβασης μέσω τριών δικλείδων.

Το σωστά σχεδιασμένο ψηφιακό κράτος δεν είναι "ιδιοκτήτης" των δεδομένων σου, αλλά θεματοφύλακας. Για οποιαδήποτε συναλλαγή εκτός των τυπικών, π.χ. αν μια τράπεζα ή ένας ιδιωτικός φορέας ζητήσει τα στοιχεία σου για ένα δάνειο, έρχεται ειδοποίηση στο κινητό σου: "Η Τράπεζα Χ ζητά πρόσβαση στο εκκαθαριστικό σας. Εγκρίνετε;". Πατάς "Ναι" και η πληροφορία φεύγει.

Το πρόβλημα της γραφειοκρατίας, ακόμα και της ηλεκτρονικής, δεν είναι τεχνολογικό. Είναι νοοτροπίας και, συνεπακόλουθα, νομοθεσίας. Το πραγματικό ψηφιακό κράτος χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να γίνει "αόρατο" και σε αφήνει να ασχολείσαι με τη ζωή σου. Μετατρέπει τον δημόσιο υπάλληλο από ελεγκτή σφραγίδων και νταβατζή διαδικασιών (με όλες τις γνωστές παρενέργειες) σε ουσιαστικό αρωγό του πολίτη. Σε μας, εξακολουθεί να ρωτάει για ποιον λόγο θέλουμε να μας δώσει μια πληροφορία που ήδη έχει, για να του την υποβάλουμε ξανά!»

                                  (Απόσπασμα άρθρου του Θ.Τζήμερου από το capital.gr)