Ναζισμός- κομμουνισμός: Μια σύγκριση...

 

«Πριν από αρκετά χρόνια βρέθηκα σε τηλεοπτικό πάνελ, την εποχή που στη Βουλή συνυπήρχαν η Χρυσή Αυγή και το ΚΚΕ. Κάποια στιγμή είπα ότι ήταν τουλάχιστον εντυπωσιακό πως, περίπου εβδομήντα χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στην ελληνική Βουλή βρίσκονταν ταυτόχρονα ναζιστές και σταλινιστές. Ο δημοσιογράφος αντέδρασε ακαριαία. Όχι για τη Χρυσή Αυγή. Για το ΚΚΕ.

 «Δεν είναι σωστό να μιλάμε έτσι για το ΚΚΕ», μου είπε, περίπου με την αγανάκτηση ανθρώπου που μόλις άκουσε προσωπική προσβολή. Ήμουν αρκετά άπειρος ώστε να μην επιμείνω. Το μετανιώνω μέχρι σήμερα. Όχι επειδή πιστεύω ότι η Χρυσή Αυγή και το ΚΚΕ ήταν το ίδιο κόμμα. Δεν ήταν. Ούτε επειδή κάθε κομμουνιστής είναι σταλινικός εγκληματίας, όπως φυσικά ούτε κάθε άνθρωπος της άκρας δεξιάς είναι ναζί. Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: γιατί αισθανόμαστε ακόμη την ανάγκη να απολογηθούμε όταν αποκαλούμε τον σταλινισμό με το όνομά του;

Η ευρωπαϊκή μνήμη, όταν λειτουργεί σοβαρά, δεν χρειάζεται να αποφασίσει ποιος ολοκληρωτισμός ήταν περισσότερο συμπαθής. Θυμάται τα θύματα και των δύο. Κι όμως, στην καθημερινή πολιτική κουλτούρα διατηρούμε δύο μέτρα και δύο σταθμά. Αν κάποιος δηλώσει ότι ο ναζισμός ήταν μια θαυμάσια ιδέα που απλώς εφαρμόστηκε λάθος, σωστά θα τον αντιμετωπίσουμε ως επικίνδυνο ή ανόητο. Αν όμως πει ακριβώς το ίδιο για τον κομμουνισμό, συχνά αντιμετωπίζεται ως ρομαντικός ιδεαλιστής.

Αυτό είναι ιστορικά και ηθικά παράλογο. Ο κομμουνισμός δεν απέτυχε επειδή έτυχε να πέσει στα χέρια του Στάλιν, του Μάο, του Πολ Ποτ ή της δυναστείας των Κιμ. Το πρόβλημα προηγείται των προσώπων. Για να καταργήσεις την ιδιωτική ιδιοκτησία, να υποτάξεις την οικονομία στον κεντρικό σχεδιασμό και να οικοδομήσεις μια κοινωνία στην οποία μια κομματική ελίτ αποφασίζει ποιο είναι το συμφέρον όλων, πρέπει αναγκαστικά να αφαιρέσεις από τα άτομα το δικαίωμα να αποφασίζουν για τη ζωή τους. 

Χωρίς καταναγκασμό δεν υπάρχει τέτοιο σύστημα και χωρίς συγκέντρωση εξουσίας δεν υπάρχει καταναγκασμός. Αυτό ακριβώς είναι που ο φιλελευθερισμός κατάλαβε πολύ νωρίτερα από τους αντιπάλους του. Η ελευθερία δεν εξαρτάται από τις καλές προθέσεις εκείνου που κυβερνά. Εξαρτάται από τα όρια της εξουσίας του. Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει σε κάθε ιδεολογία που θεωρεί ότι ένας συλλογικός σκοπός, η φυλή, η τάξη, το έθνος ή η επανάσταση, δικαιολογεί την υποταγή του ατόμου.Ακούω συχνά ότι «η ακροδεξιά είναι πιο επικίνδυνη από την ακροαριστερά». 

Μπορεί σε μια συγκεκριμένη χώρα, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, πράγματι να είναι. Η πολιτική απειλή μετριέται και με δύναμη, πιθανότητα και συγκυρία. Αυτό όμως δεν δημιουργεί ηθική ιεραρχία ανάμεσα στους ολοκληρωτισμούς. Ούτε δικαιολογεί τη γελοία ιδέα ότι ο κομμουνισμός ήταν κατά βάθος κάτι όμορφο, αλλά η ανθρωπότητα δεν στάθηκε αντάξιά του.

Καμία ιδεολογία που απαιτεί λογοκρισία, απαλλοτρίωση, μονοκομματική εξουσία και καταστολή για να εφαρμοστεί δεν αποτυγχάνει επειδή οι άνθρωποι δεν ήταν αρκετά καλοί. Αποτυγχάνει επειδή η ίδια η ιδεολογία αρνείται μια βασική αλήθεια για τον άνθρωπο: ότι δεν είναι πρώτη ύλη στα χέρια του κράτους. 

Η ιδέα ότι «ο κομμουνισμός δεν εφαρμόστηκε ποτέ πραγματικά» δεν τον αθωώνει. Τον καταδικάζει ακόμη περισσότερο, γιατί για να εφαρμοστεί χρειάζεται πάντοτε περισσότερη εξουσία, περισσότερη βία και λιγότερη ελευθερία.

Ο φιλελεύθερος λοιπόν δεν χρειάζεται να διαλέξει ποιον εχθρό της ελευθερίας συμπαθεί περισσότερο. Απορρίπτει τον φυλετικό κολεκτιβισμό της άκρας δεξιάς και τον ταξικό κολεκτιβισμό της άκρας αριστεράς για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Γιατί και οι δύο, στο τέλος της διαδρομής, ζητούν από τον άνθρωπο να πάψει να ανήκει στον εαυτό του. Και ίσως αυτό έπρεπε να είχα απαντήσει τότε στον δημοσιογράφο. 

Δεν είναι προσβολή προς το ΚΚΕ να συζητάμε τις ιδέες, τις ιστορικές αναφορές και την πολιτική του παράδοση. Σε μια ελεύθερη κοινωνία κανένα κόμμα και καμία ιδεολογία δεν δικαιούται ιστορική ασυλία. Προσβολή προς τα θύματα του ολοκληρωτισμού είναι να θεωρούμε ότι ορισμένες δικτατορίες δικαιούνται καλύτερο μάρκετινγκ επειδή υποσχέθηκαν έναν ωραιότερο κόσμο».

(Απόσπασμα άρθρου του Αλ. Σκούρα από το liberal.gr)