Περί ψέματος..

«Έγραφε ο (καλλιτεχνικά απεικονισμένος με την τεχνοτροπία του σοσιαλιστικού ρεαλισμού) Λένιν: 

"Οι κομμουνιστές πρέπει να συγκαλύπτουν την αλήθεια, να χρησιμοποιούν παράνομες μεθόδους. […] Μας κατηγορούν ότι τότε τάζαμε λαγούς με πετραχήλια και τώρα δεν κρατάμε τις υποσχέσεις μας. Τότε όμως σκοπός μας ήταν η επανάσταση. Γίνεται επανάσταση χωρίς να δίνουμε απλόχερα υποσχέσεις; Τώρα είμαστε εξουσία και τα πράγματα αλλάζουν".

Πέρα από την ασυναρτησία, την παράνοια και τον ανορθολογισμό, που έχουν επικαλύψει τη χώρα ως τοξικό νέφος[1], ένα ακόμα στοιχείο που έχει κυριαρχήσει στον δημόσιο βίο το 2015 είναι η διαρκής και συστηματική χρήση του ψέματος, ως συστατικού στοιχείου της κυβερνητικής πολιτικής ρητορείας. Αναδημοσίευση από το τεύχος 61 του Books' Journal, Δεκέμβριος 2015.

Σειρά στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, με προεξάρχοντα τον πρωθυπουργό, εκστομίζουν, με απόλυτη φυσικότητα, τερατώδη ψεύδη, που στη συνέχεια αναπαράγονται από τα φιλικά μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποκτώντας διαστάσεις αυτονόητων αληθειών στον «κοινό νου». Αξίζει να μνημονεύσουμε κάποια από αυτά, ως ενδεικτικά μιας γενικευμένης πρακτικής, που δεν γνωρίζει όρια. Μιας πρακτικής που την συμπύκνωσε υποδειγματικά ο Γιάννης Μηλιός, όταν συμμετείχε στην κυβέρνηση, δηλώνοντας ότι «αν προεκλογικά λέγαμε ότι συμφωνούμε με το 70% του μνημονίου θα ήμαστε τρίτο κόμμα».

Από τις πρώτες ημέρες που ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε κυβερνητικές ευθύνες, η κοινή γνώμη βομβαρδιζόταν με δηλώσεις στελεχών και υπουργών ότι η συμφωνία με τους εταίρους και δανειστές «επίκειται»[...]

Τώρα πλέον γνωρίζουμε, από τα στοιχεία που έχουν στο μεταξύ αποκαλυφθεί, ότι όλες αυτές οι δηλώσεις δεν ήταν τίποτα άλλο από ένας ψεκασμός ψεμάτων. Η κυβέρνηση αναζητούσε άλλες λύσεις, φαντασιωνόταν καταλήψεις στο Νομισματοκοπείο με παράλληλο τραπεζικό σύστημα και περιφερόταν διεθνώς ζητώντας οικονομική ενίσχυση από αυταρχικά και αντιευρωπαϊκά καθεστώτα που, ευτυχώς, δεν πήραν ποτέ στα σοβαρά αυτές τις εκκλήσεις. Παράλληλα, διέσπειρε ασύστολα ψεύδη, για τους ιθαγενείς[2].

Η ίδια συστηματική χρήση ψέματος έγινε με την κατάργηση, το «σκίσιμο» του Μνημονίου, με ένα άρθρο και ένα νόμο, που ήταν το κεντρικό προεκλογικό σύνθημα του ΣΥΡΙΖΑ[3]. Ο Αλέξης Τσίπρας, που στις 11 Μαΐου 2014 δήλωνε στο Έθνος της Κυριακής ότι «θα σκίσουμε τα μνημόνια μέρα μεσημέρι» και ότι «το μνημόνιο τελειώνει την πρώτη μέρα της κυβέρνησης της Αριστεράς», δεν είχε κανέναν δισταγμό να δηλώσει στις 29 Ιουλίου 2015 ότι «εγώ δεν είπα ότι θα σκιστούν τα μνημόνια με έναν νόμο και κανένας δεν το είπε». Είχαν προηγηθεί, ο Γιάννης Μπαλάφας, στις 13 Μαΐου 2015, με τη δήλωση ότι «δεν είπαμε ποτέ ότι θα σκίσουμε τα μνημόνια» και η Ζωή Κωνσταντοπούλου με τον ισχυρισμό ότι η κατάργηση του μνημονίου μ’ έναν νόμο κι ένα άρθρο ήταν «σχήμα λόγου»[...]

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Κολακόφσκι στο εξαιρετικό κείμενό του «Ο ολοκληρωτισμός και οι αρετές του ψέματος», γραμμένο μετά την επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας στην Πολωνία, το 1981, «αυτή η ολοκληρωτική ιδεολογία ασκεί το ρόλο της και εξηγεί με τον δικό της τρόπο τη σημασία του ψέματος στη σύγχρονη ολοκληρωτική κοινωνία, ρόλος που είναι τόσο ιδιαίτερος και δημιουργικός που και η ίδια η λέξη “ψέμα” ηχεί ακατάλληλα. […] Την εποχή του Στάλιν όλη η πνευματική ζωή των λαών της Σοβιετικής Ένωσης είχε βυθιστεί στην πλημμύρα του καθολικού ψέματος (υπογράμμιση δική μας)[9].

Ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, ο σημαντικότερος στην Ελλάδα μελετητής του φαινομένου του σταλινισμού, επισημαίνει ότι «ήταν τέτοια η απόλυτη εξουσία του Στάλιν, χωρίς ιστορικό προηγούμενο, που έδινε εντολές για συλλήψεις, εκτελέσεις, βασανισμούς, οι οποίες στόχο είχαν να τσακίσουν τη σπονδυλική στήλη της κοινωνίας και να καταργήσουν τη διάκριση αλήθειας και ψέματος».

Αξίζει, βέβαια, να θυμίσουμε ότι όλα αυτά τα φαινόμενα τα είχε επισημάνει και ο Λέων Τρότσκι, που υποστήριζε τα ακόλουθα:

Χιλιάδες συγγραφείς, ιστορικοί και οικονομολόγοι στην ΕΣΣΔ διατάσσονται να γράφουν αυτό που δεν πιστεύουν. Καθηγητές σε πανεπιστήμια και δάσκαλοι σε σχολεία εξαναγκάζονται να αλλάζουν βιαστικά γραμμένα εγχειρίδια για να προσαρμοστούν στα διαδοχικά στάδια του επίσημου ψέματος. Το πνεύμα της Ιεράς Εξέτασης που διαποτίζει πλήρως την ατμόσφαιρα της χώρας τρέφεται [...] από βαθιές κοινωνικές πηγές. Για να δικαιολογήσει τα προνόμιά του το κυβερνών κοινωνικό στρώμα διαστρέφει την θεωρία που έχει σαν σκοπό της την εξάλειψη όλων των προνομίων. Το ψέμα χρησιμεύει, επομένως, σαν το θεμελιακό ιδεολογικό τσιμέντο της γραφειοκρατίας. Όσο πιο ασυμβίβαστη γίνεται η αντίφαση ανάμεσα στη γραφειοκρατία και τον λαό, τόσο πιο χοντροκομμένο γίνεται το ψέμα, τόσο πιο ξεδιάντροπα μετατρέπεται σε εγκληματική πλαστογράφηση και δικαστική σκευωρία. Όποιος δεν έχει κατανοήσει την εσωτερική διαλεκτική του σταλινικού καθεστώτος θα αποτύχει επίσης να κατανοήσει τις δίκες της Μόσχας[11].

Σε όσα εκτέθηκαν ανωτέρω, μπορούμε αβίαστα να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι σταλινισμός και ψέμα είναι έννοιες αλληλένδετες. Είναι, όμως, αυτό προνόμιο μόνο του ερυθρού ολοκληρωτισμού; Όπως φαίνεται από το απόσπασμα που ακολουθεί, γραμμένο από τον Αδόλφο Χίτλερ, ακριβώς η ίδια αντίληψη για το ρόλο του ψέματος υπάρχει και στο άλλο άκρο του πολιτικού φάσματος, το ναζιστικό. Ο Χίτλερ υποστήριζε ότι «Ένας παράγοντας για να γίνει πιστευτή η ψευτιά είναι το μέγεθός της. Με την πρωτόγονη αφέλεια των μαζών, ένα μεγάλο ψέμα είναι πιο αποτελεσματικό από ένα μικρό. [...] Δεν θα συμβεί ποτέ η μεγάλη μάζα να υποπτευθεί ένα τόσο μεγάλο ψέμα, και θα σταθεί τέλεια ανίκανη να πιστέψει πως θα μπορούσε να είχε κανείς τη σατανική ξετσιπωσιά να διαστρέψει την αλήθεια σε τέτοια έκταση[12]».

Η πρακτική του ψέματος ως πολιτικής μεθόδου συνδυάζεται και με ένα ακόμα χαρακτηριστικό των κυβερνητικών επιλογών. Πρόκειται για τη συστηματική προσπάθεια να αλλάξει η σημασία των λέξεων. Επειδή δεν μπορούν να αλλάξουν την πραγματικότητα, αλλάζουν τις λέξεις.

Με τον τρόπο αυτό, το μνημόνιο έγινε μια απαγορευμένη λέξη και μετονομάστηκε σε πρόγραμμα-γέφυρα. Αντιστοίχως, η «Τρόικα», που απαρτιζόταν από το ΔΝΤ, την ΕΚΤ και την ΕΕ, μετονομάστηκε σε «Θεσμούς», που φυσικά όχι μόνο εξακολούθησε και με το νέο της όνομα να απαρτίζεται από το ΔΝΤ, την ΕΚΤ και την ΕΕ, αλλά και από τα ίδια πρόσωπα.

Στις 2 Απριλίου 2015, όταν πλέον έγινε φανερό ότι ο ΕΝΦΙΑ δεν μπορούσε να καταργηθεί, η τότε αρμόδια υπουργός Νάντια Βαλαβάνη δήλωσε σοβαρά ότι «ψάχνουμε τη νέα ονομασία για τον ΕΝΦΙΑ». Οι μειώσεις συντάξεων από τον υπουργό Γιώργο Κατρούγκαλο βαφτίστηκαν ασυναρτήτως σε «ισοδύναμα που θα προκύπτουν από την αρχιτεκτονική του συστήματος».

Είναι προφητικά για την πραγματικότητα που ζούμε, τα λόγια του Θουκυδίδη:

Για να δικαιολογούν τις πράξεις τους άλλαζαν ακόμα και τη σημασία των λέξεων. Η παράλογη τόλμη θεωρήθηκε ανδρεία και αφοσίωση στο κόμμα (φιλέταιρος), η προσωπική διστακτικότητα θεωρήθηκε δειλία που κρύβεται πίσω από εύλογες προφάσεις και η σωφροσύνη προσωπίδα της ανανδρίας. Η παραφορά θεωρήθηκε ανδρική αρετή, ενώ η τάση να εξετάζονται προσεκτικά όλες οι όψεις ενός ζητήματος θεωρήθηκε πρόφαση για υπεκφυγή. Όποιος ήταν έξαλλος γινόταν ακουστός, ενώ όποιος έφερνε αντιρρήσεις γινόταν ύποπτος[16].

Πρόκειται για μια εφιαλτική πραγματικότητα. Η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία καταρρέει. Ανυπεράσπιστη. Το ψέμα κυριαρχεί στη δημόσια σφαίρα, οι λέξεις αποκτούν μιαν άλλη σημασία, η ασυναρτησία καταργεί την κριτική σκέψη και ανοίγει το δρόμο στον ανορθολογισμό και τη συνωμοσιολογία[17]. Νέοι «αντιμνημονιακοί» μύθοι αναδύονται[18]. Όποιος διαφωνεί είναι εχθρός[19] και εκτός «εθνικής γραμμής»[20]. Η Αστυνομία της Σκέψης έχει κάνει την εμφάνισή της. Η πολιτική συνθηκολόγηση του ΣΥΡΙΖΑ συνοδεύεται από την ιδεολογική σκλήρυνση εναντίον των δανειστών και εταίρων[21]. Η Νέα Ομιλία εξαπλώνεται. Με τον τρόπο αυτό, ο λόγος του μίσους, που εκφέρεται από τους ασκούντες εξουσία, μετατρέπεται σε λόγο του ολοκληρωτισμού.

Με τα λόγια του Όργουελ:

Το Κόμμα είπε ότι η Ωκεανία δεν ήταν ποτέ σύμμαχη με την Ευρασία. Αυτός, ο Γουίνστον Σμιθ, ήξερε ότι η Ωκεανία ήταν σύμμαχη με την Ευρασία μόλις τέσσερα χρόνια πριν. Αλλά πού υπήρχε αυτή η γνώση; Μόνο στη συνείδησή του που οπωσδήποτε σύντομα θα εκμηδενιζόταν. Και εάν όλοι οι άλλοι παραδέχονταν το ψέμα που επέβαλε το Κόμμα –αν όλα τα αρχεία έλεγαν το ίδιο παραμύθι– τότε το ψέμα περνούσε στην ιστορία και γινόταν αλήθεια[22]»

(Απόσπασμα άρθρου του Π.Παπασαραντόπουλου από το booksjournal.gr)